سازد ، و بدين وسيله نجات و رستگارى بجويد . سوّم : آنكه از زيادت و نقصان در روزها آگاه شود ، [ يعنى طاعت و خيراتى را كه سبب فزونى حال و مرتبهء او در ايّام عمرش مىشود ، و نيز آنچه را سبب كاهش و نقصان حال و مرتبهء او مىگردد ، به خوبى بشناسد ] ، و از ضايع ساختن ايّام عمر بپرهيزد ؛ و نسبت به آن بخل ورزد ، تا روزهايى را كه از دست داده جبران كند ، و ساعاتى را كه باقى مانده [ با اطاعت و بندگى و عمل به وظيفه ] آباد گرداند . فأمّا معرفة النعمة ، فإنها تصفو بثلاثة أشياء : بنور العقل ، و شيم برق المنّة ، و الاعتبار بأهل البلاء . و أمّا مطالعة الجناية ، فإنها تصحّ بثلاثة أشياء : بتعظيم الحقّ ، و معرفة النفس ، و تصديق الوعيد . و أمّا معرفة الزيادة و النقصان فى « 1 » الأيام ، فإنها تستقيم بثلاثة أشياء : بسماع العلم ، و إجابة دواعى الحرمة ، و صحبة الصالحين . « 2 » و ملاك ذلك كلّه « 3 » خلع العادات . امّا شناخت نعمت با سه چيز [ تحقق و ] صفا مىيابد : 1 - نور عقل [ يعنى روشن شدن دل به نور هدايت ايمانى ، كه واعظ خدا در دل هر مؤمنى است . ] 2 - پائيدن برق منّت . « 4 » 3 - عبرت گرفتن از اهل بلا . و امّا مطالعهء گناهكارى [ و تأمل در خطاهايى كه از او سر زده ] با سه چيز درست مىشود : 1 - بزرگداشت حق . 2 - شناخت [ حقارت و كوچكى ] نفس . « 5 » 3 - باور به

--> ( 1 ) - د خ ، م خ : من . ( 2 ) - ك : السالكين . ( 3 ) - د ، م + : وجوب . ( 4 ) - ترجمهء « شيم برق المنة » است . شيم در لغت به‌معناى نظر كردن در ابر به توقع نزول باران است و اينكه باران كى و كجا مىبارد ؛ و مقصود آن است كه سالك در انتظار نعمتهاى باطن و پنهان خداوند ، يعنى معارف و واردات غيبى ، باشد كه از روى امتنان بر او بارش كند . ( 5 ) - تعظيم حق موجب تعظيم گناه مىشود ، به‌ويژه هنگامى كه انسان ، حقارت خود را بشناسد . زيرا زشت‌ترين چيز ، جرأت و جسارت كوچك‌ترين موجودات در برابر عظيم‌ترين موجودات است .